Trí nhớ ngắn ở chỗ là Hồ chí Minh không bao giờ tự nhận ḿnh là nhà tư tưỏng. Theo ông Nguyễn văn Trấn, người đă có dịp tiếp xúc với Hồ chí Minh, th́ họ Hồ thường nói câu : « Tôi không có tư tưởng ǵ cả. Tôi chỉ là người thực tiễn. Lạt mềm buộc chặt. » ( Nguyễn văn Trấn - Viết cho mẹ và quốc hội ). Vào năm 1920, khi họp hội nghị Tours ở Pháp, Hồ chí Minh c̣n chưa ở tŕnh độ phân biệt nổi Đệ Nhị và Đệ Tam Quốc Tế Cộng sản, điều này do chính Hồ chí Minh viết trong quyển « Cuộc đời Hồ Chủ tịch » tác giả là Trần dân Tiên, chính là Hồ chí Minh.. Khi đảng cộng sản Việt Nam họp Đại Hội lần thứ Nh́, vào năm 1950,có một kư giả hỏi ông là ông có tư tưởng ǵ không, th́ ông trả lời là ông không có tư tưởng ǵ cả, đă có Staline và Mao nghĩ hộ. Ông c̣n thêm là 2 người này không bao giờ sai lầm. Vào năm 1960, tờ báo Nga Sô « Le Pravda » phỏng vấn ông, th́ ông cũng nhắc lại là ông đă có Marx và Lénine nghĩ hộ. Thế mà ông Hoàng Tùng cùng một số trí thức Việt Nam không nhớ những sự kiện này, mà c̣n đưa Hồ chí Minh lên nhà tư tưởng. Không những vậy, mà c̣n ghi trong Hiến pháp hiện hành : « Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt nam, đại biểu trung thành của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ nghĩa Mác-Lénin và tư tưởng Hồ chí Minh, là lực lượng lănh đạo Nhà nước và xă hộỉ « (điều 4), sự kiện này chứng tỏ đảng cộng sản Việt Nam và một số trí thức cộng sản không ở tŕnh độ để hiểu định nghĩa thế nào là tư tưởng, là nhà tư tưởng.

Để hiểu rơ vấn đề, tôi xin mạo muội nói sơ về sự h́nh thành một tư tưởng. Tư tưởng ( la pensée) có được là do nhiều ư tưởng (l’idée) hợp lư và ăn khớp với nhau ( logiques và cohérentes) làm thành. Ư tưởng có được là do nhiều tri giác ( la perception ) hợp lư và ăn khớp với nhau làm nên. Tri giác có được là nhờ ở năm giác quan của chúng ta ( thị giác, khứu giác, vị giác, xúc giác và thính giác ). Chẳng hạn ư niệm hay ư tưởng mà chúng ta có về một trái cam, đó là chúng ta thấy nó tṛn tṛn, màu vàng đỏ ; khi bóc nó ra chúng ta thấy những cái múi nhỏ ; khi nếm, chúng ta thấy vị hơi chua chua, ng̣n ngọt ; khi ngửi chúng ta thấy mùi vị thơm thơm. Tất cả những tri giác này tạo cho chúng ta một ư niệm, ư tưởng vế trái cam.. Nhiều tri giác về nhiều vấn đề cho ta nhiều ư tưởng khác nhau. Nhiều ư tưởng về một vấn đề , mà có tính cách hữu lư, ăn khớp với nhau, đồng thời có tính cách mới lạ,và xâu rộng, do một công tŕnh nghiên cứu, th́ lúc đó trở thành tư tưởng. Nhiều tư tưởng về nhiều vấn đề, về cuộc sống, về con người, về không gian, thời gian, và có những đặc tính trên, th́ trở thành hệ tư tưởng ( l’idéologie).

Chẳng hạn như về kinh tế học, ông A. Senn, giải Nobel Kinh Tế năm 1998, th́ được gọi là nhà tư tưởng kinh tế. Nhưng tại sao ? – V́ ông đă quan sát và thấy rằng có một liên hệ giữa nạn chậm tiến, nạn đói với những chế độ độc tài. Từ ư niệm, ư tưởng đó, ông đă bỏ công ra nghiên cứu những nạn đói và nạn chậm tiến ở những nước Á phi chậm tiến trong ṿng nửa thế kỷ qua. Cuối cùng ông đi đến kết luận « Không có dân chủ thực sự th́ không có một nền kinh tế tốt ( Amartya Senn - Pas de bonne économie sans vraie démocratie. – báo Le Monde, số ngày 28/10/1998). Công tŕnh nghiên cứu này đă đưa ông đến giải thưởng Nobel, ông được coi như một nhà tư tưởng kinh tế.

Tư tưởng và nhà tư tưởng là như vậy. Hồ chí Minh chỉ nhắc lại những ư tưởng của tiền nhân, không có một công tŕnh nghiên cứu xâu xa ; rồi con cháu về sau cho đó là của ông ; mặc dầu chính ông khi c̣n sống, ông thường nhắc đi nhắc lại là ông không có tư tưởng ǵ cả, th́ không thể nào là nhà tư tưởng. Ngay cả Bản Lên Án Thực Dân bằng tiế ng Pháp ( Le Procès du Colonialisme) mà Hồ chi Minh đă đưa cho Ban Thơ Kư Hội Nghị Versailles họp vào tháng 6 /1919 giữa những Cường Quốc thắng trận Đệ Nhất Thế Chiến, mà một số người cộng sản cho rằng ông ta là tác giả , là hoàn toàn sai. Theo một số sử gia, th́ đó là cụ Phan chu Trinh, Nguyễn thế Truyền, Phan văn Trường viết chung.Chúng ta chỉ cần có một sự suy nghĩ nhỏ là thấy rơ :

Trong quyển Cuộc Đời Chủ tịch Hồ chí Minh, tác giả Trần dân Tiên chính là Hồ chi Minh, ông nói rơ trong Hội Nghị Tours họp vào tháng 12/1920, ông nghe tiếng Pháp chữ được chữ không, ông không thể phân biệt nổi Đệ Nhị và Đệ Tam Quốc Tế Cộng sản, thế mà 18 tháng trước đó ( tháng 6/1919 - Hội Nghi Varsailles), ông lại là tác giả Bản Lên Án Thực Dân viết bằng tiếng Pháp ( Le Procès du Colonialisme). Có phải những người cho ông là tác giả đă lầm, thiếu suy nghĩ hay không ? Những câu : « Cần, kiệm, liêm, chính » , « Chí công, vô tư « v.v… là những câu mà các cụ xưa thường dậy con cháu, cũng chẳng phải là của Hồ chí Minh, thế mà đảng cộng sản Việt Nam cho là của Hồ chí Minh, có phải là nhận quàng không ?

Trở về việc phê b́nh bài « Thời Đại Mới, Tư Tưởng Mớỉ « của ông Hoàng Tùng. Khi phê b́nh một bài văn, th́ chúng ta cũng phải nh́n cả cái sai, lẫn cái đúng. Nhưng ở bài này có quá nhiều điều sai. Tuy nhiên nói như vậy không có nghĩa là không có điều đúng. Đó là một vài câu như :

« Từ khi nắm quyền lănh đạo đất nước, các đảng (đảng cộng sản- lời chú của tác gỉả bài này) trở thành chuyên quyền, người lănh đạo tuyệt đối. Về danh nghĩa th́ nói rằng đảng của giai cấp công nhân, của toàn Đảng, trong thực tế th́ người đứng đầu nắm mọi quyền lực, thông qua tổ chức thực hành mọi quyết định. » ( trang 24/33, ḍng 22), hay :

« Nói rằng, trong xă hội thường xuyên có sự nhất trí về chính trị và tư tưởng là không đúng sự thật, sự im lặng kéo dài, cuối cùng bỏ mặc cho chủ nghĩa xă hội tan ră, người ta bỏ phiếu bằng đôi chân lũ lượt chạy sang các nước tư bản để làm những việc thấp kém, có khi mất cả phẩm giá con người. » ( trang 25/33, ḍng 21), hoặc :

« Khi tiếp xúc với các nhà trí thức thuộc phía bên kia ( phía tư bản- lời chú của tác giả bài này ), những người bên này ( bên cộng sản) thường tỏ thái độ trịch thượng, thầy đời, lời dài, ư hẹp « ( trang 22 /33, cuối trang).

Tôi nghĩ câu cuối này nên được áp dụng đầu tiên cho ông Hoàng Tùng, tác giả của bài « Thời Đại Mới, Tư Tưởng Mớỉ », người mà một số người cộng sản đưa lên hàng « một trong những nhà lư luận tư tưởng Mác Lê hàng đầu Việt Nam. »

Việt Nam ta có câu : « Mèo khen mèo dài đuôi ». Ông Hoàng Tùng và đảng Cộng sản Việt Nam đưa Hồ chí Minh lên nhà tư tưởng. Một số người khác đưa ông Hoàng Tùng lên hàng một trong những nhà lư luận tư tưởng Mác Lê hàng đầu Việt Nam. Đây cũng là lẽ thường t́nh, v́ « Mẹ hát, con khen hay. « . Nhưng Hồ chí Minh và ông Hoàng Tùng chỉ là nhà tư tưởng và nhà lư luận đối với những người cộng sản hay thân cộng sản. Chứ dân Việt, theo thiển ư của tôi, không chấp nhận và sẽ không bao giờ chấp nhận Hồ chí Minh là nhà tư tưởng và ông Hoàng Tùng là nhà lư luận .

Ba lê ngày 13/07/2005

Chu chi Nam